Ontstaan gemeente Veenendaal

Tijdens de Franse Revolutie in 1795 trokken de legers van Napoleon over de bevroren grote rivieren. Op 17 januari 1795 kwamen de eerste Franse soldaten in Veenendaal aan. Samen met een paar Veenendalers plaatsten ze een vrijheidsboom op de Markt. Deze boom stond symbool voor de revolutiekreet "Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap". 

Een aantal patriottische Veenendalers vond dat het tijd was om Veenendaal los te maken van de stad Rhenen. Patriotten waren burgers die een einde wilden maken aan de macht van stadhouder Willem V, prins van Oranje-Nassau. Op 11 februari 1795 kwamen burgers uit Stichts en Gelders Veenendaal bij elkaar. Ze gingen praten over een eigen gemeentebestuur voor Veenendaal. 

De Geldersen waren het niet eens met dit plan en vertrokken uit de vergadering. Maar de Stichtsen gingen door en stuurden drie vertegenwoordigers (die praten namens de rest) naar Utrecht. Daar was het nieuwe revolutionaire bestuur van de provincie. Ze vroegen daar om toestemming om een gemeente te worden die voor zichzelf kan zorgen (zelfstandig).

Op 4 juni 1795 vroegen de Veenendalers officieel om van Veenendaal een eigen gemeente te mogen maken. Een week later kregen ze te horen dat er geen bezwaren waren tegen hun plan.

De stad Rhenen vond dit geen goed idee. Ze startte op 15 juni 1795 een handtekeningenactie. 129 Veenendalers gaven aan dat zij liever onder de macht van Rhenen wilden blijven. Deze actie had weinig invloed. De Representanten 's Lands Utrecht zeiden tegen Rhenen dat dit soort acties niet gewenst waren.

Op 19 juni 1795 stuurde het bestuur van Rhenen een protestbrief naar het bestuur van de provincie Utrecht. Ze gaven daarin min of meer kritiek op de patriotten. Dit had vervelende gevolgen voor Rhenen. Ze verboden Rhenen tijdelijk om haar functie uit te oefenen. Rhenen stond daardoor buiten spel.

Beslissing voor Veenendaal

De Veenendalers zetten hun plannen voort en stuurden op 26 juni 1795 een lijst met klachten naar Utrecht. Ze bekritiseerden Rhenen. Vooral de manier waarop ze de handtekeningenactie uitvoerden.  Dit zou zijn gebeurd onder bedreigingen, beloftes of het schenken van jenever.

Op dezelfde dag besloot het bestuur van Utrecht dat Veenendaal zich los mocht maken van Rhenen. Op 30 juni 1795 werd Veenendaal officieel een zelfstandige gemeente. Veenendaal had toen 1947 inwoners. Dit was alleen Stichts Veenendaal. Gelders Veenendaal bleef nog tot 1 januari 1960 bij de gemeente Ede horen.

Eerste officiële brief

Op 2 juli 1795 stuurde gemeente Veenendaal de eerste officiële brief naar de gemeente Rhenen. In deze brief begon met de woorden: "Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap! Medeburgers!” Verder gaf Stichts Veenendaal in de brief aan dat ze nu zelf verantwoordelijk waren voor de politie. Ook bedankten ze Rhenen voor hun oude taken. Rhenen stuurde geen antwoord.

Je kunt de inventaris en de scans van de oude archiefstukken uit belangrijke periode op deze website bekijken.

Een wapen van de gemeente is een speciaal symbool dat hoort bij een stad of dorp. Op 11 september 1816 kreeg de gemeente Veenendaal haar officiële wapen. Dit wapen bestaat uit een gouden schip dat op een blauwe zee vaart. Het wapen komt van het wapen van het Veenraadschap, het vorige bestuur van Veenendaal. In 1563 richtte ze het Veenraadschap op. Het Veenraadschap controleerde de dijken en watergangen (grachten en sloten). En alles wat met de turfwinning te maken had.

De gemeenteraad stelde op 8 mei 1980 de officiële vlag vast. De vlag heeft vijf horizontale banen in de kleuren: zwart, geel, blauw, geel en zwart.

De eerste en de vijfde baan zijn breder en hebben een zwaluwstaartvorm. De kleuren geel en blauw komen van het gemeentewapen. Zwart had praktische redenen. 

Het patroon op de vlag staat voor het verleden van Veenendaal. De blauwe baan staat voor de Bisschop Davidsgrift. De gele banen staan voor de welvaart van de regio. Ook vertellen ze over de tweedeling van Stichts en Gelders Veenendaal. Het zwart stelt de turfstekersvelden voor. Dit is waar de eerste bewoners van Veenendaal werkten en leefden.

Het logo is een belangrijk onderdeel van de huisstijl van de gemeente Veenendaal. Het bestaat uit een beeldmerk en een woordmerk. Veel mensen herkennen meteen het logo van Veenendaal. 

In 1993 ontwierp de gemeente het logo van Veenendaal. Het logo bestaat uit een blauwe ‘V’ met zwarte lijnen die lijken op een opgebold zeil. De ‘V’ staat voor de vaart en de wens van de gemeente om vooruit te komen. De gemeente combineert  het logo altijd met de woorden ‘GEMEENTE' en ‘VEENENDAAL’. Deze woorden staan altijd in hoofdletters. Samen vormen het beeldmerk en het woordmerk het logo van Veenendaal. Het beeldmerk, de ‘V', staat altijd tussen GEMEENTE en VEENENDAAL.